Rozwód to sądowe rozwiązanie małżeństwa wskutek trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym (art. 56), każdy z małżonków może żądać orzeczenia rozwodu tylko wtedy, gdy pomiędzy nimi utrzymuje się trwały i zupełny rozkład więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej. Przy tym sąd nie może udzielić rozwodu, jeśli zaszkodziłoby to dobru małoletnich dzieci lub byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Orzekając rozwód, sąd wskaże też, czy któraś ze stron ponosi winę rozkładu – chyba że oboje małżonkowie zgodnie wniosą o rozwód bez orzekania o winie.

Krok 1: Sporządzenie pozwu rozwodowego

Pierwszym krokiem jest przygotowanie pozwu o rozwód. Pozew to pismo procesowe, w którym należy podać dane obu małżonków (imiona, nazwiska, adresy, PESEL) oraz wskazać podstawę żądania (np. trwały rozkład pożycia). Trzeba także jasno określić, czy wnosi się o rozwód „bez orzekania o winie” czy „z orzeczeniem winy” (np. wyłącznej winy pozwanego). W treści pozwu – oprócz żądania rozwiązania małżeństwa – można domagać się innych rozstrzygnięć: alimentów na rzecz małżonka, przyznania władzy rodzicielskiej, zasądzenia alimentów na dzieci czy ustalenia kontaktów z dziećmi.

Krok 2: Wniesienie pozwu do sądu

Pozew składa się w formie pisemnej do sądu- wydziału cywilnego. Niezbędne są odpowiednie załączniki: akt małżeństwa (odpis aktu ślubu) oraz akty urodzenia małoletnich dzieci, jeśli takie są ze związku małżeńskiego. Trzeba również dołączyć odpis pozwu dla drugiej strony (powinny być dwa egzemplarze: jeden dla sądu, drugi dla pozwanego). Do pozwu należy dołączyć także dowody potwierdzające podniesione okoliczności (np. dokumentacja, zdjęcia, wnioski o przesłuchanie świadków).Koniecznym jest opłacenie pozwu opłatą sądową. Standardowa opłata od pozwu rozwodowego wynosi 600 zł. W przypadku ugodowego rozwodu (gdy obie strony chcą się rozwieść i nie ma sporu o dzieci), sąd zmniejsza opłatę po 150 zł od każdej ze stron, co rozlicza w wyroku. Dodatkowo, jeśli korzysta się z pełnomocnika (adwokata), trzeba uiścić opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Można również ubiegać się o zwolnienie od tej opłaty sądowej składając stosowny wniosek i oświadczenie o sytuacji majątkowej i rodzinnej inicjującego postępowanie czyli powoda

Krok 3: Wybór właściwego sądu

Pozew rozwodowy należy złożyć do sądu okręgowego – nigdy do rejonowego. Sąd właściwy wyznacza się zgodnie z zasadami kodeksu postępowania cywilnego (art. 41 KPC): zasadniczo jest to sąd okręgowy miejsca ostatniego wspólnego zamieszkania małżonków, a jeśli małżonek wyprowadził się, to sąd zamieszkania pozwanego. Przed wniesieniem pozwu warto zweryfikować właściwość sądu okręgowego według powyższej reguły.

Krok 4: Odpowiedź pozwanego

Sąd po otrzymaniu pozwu doręcza jego odpis drugiemu małżonkowi. Pozwany może złożyć odpowiedź na pozew, w której przedstawi swoje stanowisko (np. czy zgadza się na rozwód i czy domaga się orzekania o winie czy też wnosi np. o orzeczenie separacji albo o oddalenie powództwa). Jeśli małżonkowie zgodnie żądają rozwodu bez orzekania o winie, sąd nie będzie drążył kwestii winy. Należy jednak pamiętać, że nawet jeśli pozwany wyrazi zgodę w odpowiedzi, może zmienić stanowisko na pierwszej rozprawie. Rozwód z orzeczeniem o winie- czy warto?

Krok 5: Rozprawa rozwodowa i dowody

Kolejnym etapem jest rozprawa rozwodowa wyznaczona przez sąd. Na rozprawie strony (oraz ewentualni świadkowie) składają zeznania i przedstawiają okoliczności dotyczące pożycia stron. Sąd ma obowiązek ustalić, że nastąpił trwały i zupełny rozkład więzi małżeńskich (emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej). Pyta się na przykład, czy małżonkowie wciąż kochają się wzajemnie, czy prowadzą wspólne gospodarstwo czy utrzymują pożycie fizyczne. 

Jeżeli między małżonkami nie ma sporu i porozumienie obejmuje wszystkie kwestie, rozwód może zostać orzeczony już na pierwszej rozprawie. W postępowaniu rozwodowym obowiązuje uproszczony tryb dowodowy, jeśli nie ma małoletnich dzieci i nie ma sporu o winę – wtedy sąd ogranicza dowody głównie do przesłuchania stron. Jeśli są małoletnie dzieci, sąd dodatkowo bada sytuację rodzinną (np. przesłuchuje świadka bliskiego rodzinie, by ocenić, czy rozwód nie zaszkodzi dobru dzieci), zleca również wywiad środowiskowy kuratora sądowego, aby ustalić sytuację małoletnich dzieci. 

Krok 6: Wyrok rozwodowy

Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok rozwodowy. W wyroku określa, czy małżeństwo zostaje rozwiązane bez orzekania o winie, z wyłącznej winy jednego małżonka lub z winy obu małżonków. Wyrok rozwodowy jednocześnie reguluje inne kwestie: ustala, która ze stron będzie sprawować władzę rodzicielską nad dziećmi, jakie będą kontakty drugiego rodzica z dziećmi oraz ewentualne alimenty na rzecz dzieci i małżonka i przy którym z nich dzieci będą miały ustalone miejsce pobytu. Jeśli sąd uzna, że nie doszło do trwałego zerwania więzi małżeńskich (lub zachodzi którakolwiek z przeszkód), może oddalić powództwo o rozwód.

Krok 7: Uprawomocnienie wyroku i apelacja

Wyrok rozwodowy nie staje się prawomocny z chwilą ogłoszenia. Jeżeli żadna ze stron nie wniesie w ustawowym terminie (7 dni od ogłoszenia) wniosku o uzasadnienie, wyrok uprawomocni się automatycznie po tym terminie. Po otrzymaniu pisemnego uzasadnienia rozpoczyna bieg 14-dniowy termin na złożenie ewentualnej apelacji. Do sądu apelacyjnego za pośrednictwem sądu okręgowego, który wydał wyrok.  Wniesienie apelacji wstrzymuje prawomocność. Jeżeli po 14 dniach nikt nie odwoła się od wyroku, staje się on prawomocny i od tej chwili następuje formalne rozwiązanie małżeństwa.

Krok 8: Podział majątku wspólnego

Podział majątku wspólnego zazwyczaj przeprowadza się w osobnym postępowaniu sądowym już po rozwodzie. Oddzielne rozstrzyganie podziału majątku ma na celu przyspieszenie samego orzeczenia rozwodu (sędziowie zazwyczaj nie łączą tych dwóch spraw). W praktyce po uzyskaniu prawomocnego rozwodu małżonkowie składają odrębny wniosek o podział majątku, który kończy się formalnym podziałem posiadanych wspólnie rzeczy i środków.

Koszty rozwodu

Najważniejszym kosztem formalnym jest opłata sądowa od pozwu: zwykle 600 zł. Gdy rozwód jest zgodny (bez orzekania o winie) i strony nie mają sporu o dzieci, sąd stosuje obniżoną opłatę  po 150 zł od strony. Do tego dochodzi stała opłata skarbowa za pełnomocnictwo (17 zł) oraz honorarium adwokata rozwodowego. Wynagrodzenie pełnomocnika w sprawie rozwodowej wynosi zwykle kilka tysięcy złotych, a w praktyce zależy od skomplikowania sprawy. Łączne koszty rozwodu (sądowe i prawnicze) to co najmniej tysięcy złotych. W niektórych sprawach sąd dopuszcza dowód z opinii biegłych psychologów z Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych. Koszt takiej opinii to zwykle ok. 1.500 zł -2.000 zł.

Podsumowując, postępowanie rozwodowe wymaga starannego przygotowania pozwu i uczestnictwa w rozprawie przed sądem okręgowym. Ze względu na zawiłość przepisów oraz konieczność dochodzenia alimentów, opieki nad dzieckiem i ewentualnego podziału majątku, zaleca się skorzystanie z pomocy doświadczonego adwokata rozwodowego.

Jeśli planujesz rozwód i potrzebujesz profesjonalnej pomocy prawnej, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią Adwokacką Tomasza Leśnika w Nowym Sączu. Oferujemy wsparcie na każdym etapie postępowania rozwodowego, kompleksowe doradztwo z zakresu prawa rodzinnego oraz reprezentację przed sądem. Dowiesz się również ile trwa sprawa rozwodowa w Nowym Sączu?

Przeczytaj także