W trakcie mojej praktyki zawodowej, miałem kilka spraw o orzeczenie rozwodu, w trakcie których jeden z małżonków zmarł. W takiej sytuacji oprócz pytania jak przeprowadzić postępowanie spadkowe pojawiają się również pytania, kto dziedziczy spadek po zmarłym małżonku oraz czy rozwód z orzeczeniem o winie ma znaczenie?

Jakie rozróżniamy rodzaje dziedziczenia po zmarłym małżonku?

Wyróżnić możemy dziedziczenie na podstawie testamentu oraz ustawy. Dziedziczenie testamentowe ma zawsze pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Oczywiście nabycie spadku na podstawie testamentu poprzedzone jest badaniem jego ważności tj. co do formy dokumentu, podpisu czy też świadomości testatora i swobody w sporządzeniu ostatniej woli. 

Możemy rozróżnić dwie sytuacje związane z dziedziczeniem w kontekście postępowania o orzeczenie rozwodu. 

Pierwsza z nich, to sytuacja w której w trakcie trwania postępowania o orzeczenie rozwodu, małżonek umrze, a wcześniej umocował drugiego małżonka na podstawie testamentu do całości bądź części majątku. Wtedy małżonek nabywa majątek zgodnie z treścią testamentu. W takim sytuacji pamiętać należy, że istnieje zachowek- co to jest i komu się należy? Pamiętać należy również o konieczności zweryfikowania ważności testamentu, na co wskazywano wyżej.

Druga sytuacja występuje, gdy w trakcie postępowania rozwodowego małżonek zmarł nie pozostawiając testamentu. Wtedy co do zasady dziedziczy małżonek, który pozostał przy życiu, ale nie zawsze. W takiej sytuacji zgodnie z art. 940 KC każdy ze spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia może domagać się wyłączenia małżonka, który miałby dziedziczyć z ustawy, gdy zostaną spełnione łącznie cztery warunki:

1) małżonek musi przeżyć spadkodawcę, czyli swojego zmarłego małżonka,

2) małżonek, który zmarł, wcześniej wystąpił do sądu z pozwem o orzeczenie rozwodu bądź separacji z winy małżonka, który pozostaje przy życiu,

3) sprawa o orzeczenie rozwodu bądź separacji była w toku w momencie śmierci małżonka,

4) żądanie orzeczenia o winie małżonka pozostającego przy życiu było uzasadnione. 

Warto nadmienić, że przez żądanie orzeczenia o winie uważa się również żądanie o uznaniu winy za rozkład pożycia małżeńskiego przez obydwoje małżonków. 

Co się dzieje, gdy małżonek umiera w trakcie postępowania o orzeczenie rozwodu?

Odnosząc się do wskazanych wyżej warunków wynika, że jeżeli rozwód toczył się bez orzekania o winie i zmarły małżonek wyraził na to zgodę, wówczas jego spadkobiercy nie będą mogli wyłączyć od dziedziczenia drugiego małżonka. Jeśli warunki do takiego żądania spadkobierców zmarłego małżonka są uzasadnione należy złożyć odrębne powództwo w sądzie. Uprawnionymi do tego są pozostali spadkobiercy powołani do dziedziczenia z ustawy w zbiegu z małżonkiem, zwykle zstępni, rodzice zmarłego małżonka. W takim postępowaniu dla zasadności powództwa konieczne jest wykazanie, że rozwód zakończyłby się wyłączną winą lub współwiną małżonka, który pozostał przy życiu.

Kiedy i do jakiego sądu należy złożyć pozew?

Termin na złożenie powództwa, o którym mowa wyżej wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku. 

Pozew składa się do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a w jego treści należy wskazać, że między małżonkami toczyła się sprawa o rozwód, jednak nie została ona prawomocnie zakończona, z uwagi na śmierć jednej ze stron i wykazać zasadność żądania o orzeczeniu winy. 

Przy okazji warto pamiętać, iż były małżonek na płaszczyźnie podatkowej traktowany jest jak osoba obca, a nabycie takiego spadku podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. 

Podsumowanie

Jak wynika z powyższego o tym kto nabędzie spadek po zmarłym małżonku w trakcie sprawy o orzeczenie rozwodu zależy od kilku czynników. Potrzebujesz porady adwokata w Nowym Sączu w sprawie spadkowej lub rodzinnej. Chcesz ustanowić pełnomocnika w sprawie o orzeczenie rozwodu lub separacji. Zapraszam do mojej kancelarii adwokackiej w Nowym Sączu. 

Przeczytaj także