Testament to pisemne bądź ustne oświadczenie woli przyszłego spadkodawcy, w którym rozporządza on swoim majątkiem na wypadek swojej śmierci. Istnieje kilka możliwości sporządzenia testamentu. W przypadku braku sporządzenia testamentu przez spadkodawcę, zwanego testatorem, w grę wchodzą ustawowe reguły dziedziczenia przewidziane w kodeksie cywilnym. Czasami zdarza się, że testament z uwagi na swoją treść bądź okoliczności sporządzenia jest podważany przez osoby, które mają w tym interes prawny.

Jaki testament może być podważony?

Zasadniczo każdy rodzaj testamentu może być podważony. Jednakże od formy testamentu zależy stopień trudności procesu podważenia skuteczności testamentu. Z pewnością najtrudniejsze jest podważenie testamentu notarialnego, co wynika, z faktu, iż jest on sporządzany w obecności notariusza, osoby zaufania publicznego, która przed sporządzeniem dokumentu ma obowiązek sprawdzić czy przyszły testator ma świadomość znaczenia czynności, której ma zamiar dokonać, nie jest w stanie wyłączającym świadome i swobodne podjęcie decyzji i złożenie oświadczenia woli o odpowiedniej treści.

Kiedy testament jest nieważny?

Zgodnie z treścią art. 945 Kodeksu cywilnego testament jest nieważny, jeśli został sporządzony:

– w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;

– pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;

– pod wpływem groźby.

Niezależnie od powyższego można powoływać się na błędy formalne przy sporządzeniu testamentu, jak brak podpisu testatora, sprzeczności między kilkoma testamentami sporządzonymi przez jednego testatora, brak wystarczającej ilości świadków przy testamencie ustnym, bądź obecność osób, które nie mogą być świadkami testamentu ustnego, czy też wreszcie można podważać autentyczność sporządzenia testamentu odręcznego przez testatora. 

Jaki jest termin na podważenie ważności testamentu?

Zgodnie z art. 945 § 2 Kodeksu cywilnego po upływie trzech lat od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, nie można powoływać się na nieważność z powodu wskazanych wyżej przyczyn, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku.

W jaki sposób podważyć testament?

Podważanie testamentu odbywa się w toku postępowania przed sądem rejonowym w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. Przy analizowaniu przez sąd zaistnienia przyczyn skutkujących wyłączeniem świadomości testatora dokonuje się analizy stanu zdrowia spadkodawcy w momencie sporządzenia testamentu. W tym celu bada się czy testator dotknięty był chorobą psychiczną, niedorozwojem umysłowym, uzależnieniem od alkoholu, środków odurzających, bądź przyjmował leki, które w momencie sporządzenia testamentu powodowały wyłączenie możliwości świadomego złożenia oświadczenia woli odpowiedniej treści. Okoliczności te wykazywane są zwykle poprzez zeznania świadków, dokumentację lekarską spadkodawcy oraz opinię biegłego lekarza, zwykle psychiatry co do oceny stanu świadomości testatora w momencie sporządzenia testamentu. 

Powołując się na ograniczenie swobody podjęcia decyzji przez testatora wykazać należy wpływ, sugestie innych osób, gdy spadkodawca od takich osób w jakiś sposób faktycznie jest uzależniony, np. finansowo, życiowo, które następnie wpłynęły na treść złożonego oświadczenia woli. 

W przypadku podważania przez uczestników postępowania autentyczności pisma testatora sąd dopuszcza dowód z opinii biegłego grafologa celem porównania pisma zawartego w testamencie z innymi próbkami pisma z dokumentów mających stanowić materiał porównawczy celem określenia stopnia prawdopodobieństwa czy testament został nakreślony przez testatora. 

Czy można podważyć testament spisany u notariusza?

Testament notarialny jak każdy inny może być podważany przez osoby mające w tym interes prawny. Jednakże podważenie takiego testamentu jest najtrudniejsze z uwagi na fakt, iż notariusz spisujący ostatnią wolę testatora ma obowiązek ustalenia czy spadkodawca ma świadomość na czym polega czynność i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające swobodne i świadome złożenie oświadczenia woli i czy testator nie działa pod wpływem groźby czy nacisku innych osób. Sąd weryfikuje to przez przesłuchanie w toku postępowania notariusza w charakterze świadka. W takim postępowaniu oczywistym jest, iż notariusz nie zezna, iż odebrał oświadczenie od testatora, który nie był świadomy znaczenia czynności bądź działał pod wpływem groźby. W konsekwencji materiał dowodowy z zeznań świadków jest następnie konfrontowany z opinią biegłego lekarza psychiatry dopuszczoną przez sąd. 

Podsumowanie informacji dotyczących podważenia testamentu

Opisano powyżej w sposób obszerny, kiedy i w jakich okolicznościach można podjąć próbę podważenia testamentu. Należy pamiętać, iż w przypadku sporządzenia ważnego testamentu pozostali pominięci spadkobiercy należący do kręgu spadkobierców ustawowych mają roszczenie pieniężne o zapłatę zachowku od spadkobiercy testamentowego, o czym szerzej w moim wpisie na blogu. Szukasz adwokata w Nowym Sączu, który poprowadzi Twoją sprawę przed sądem? Potrzebujesz porady prawnej z zakresu prawa spadkowego? Zapraszam do kontaktu. 

Przeczytaj także